caderia

W postępowaniu z dzieckiem, u którego pragniemy ukształtować pożądane sposoby zachowania, należy wykazać dużo spokoju, cierpliwości, a jednocześnie stanowczości i konsekwencji. „Dziecko nie jest bierną masą, którą można swobodnie modelować. Posiada ono własne dążenia, pragnienia, potrzeby, wiele możliwości psychicznych i całą skalę pobudek do działania, przejawiającą się w różnych formach aktywności.”
Dziecko uczy się w szkole sposobów postępowania, formuł zachowania się – by były one trwałe musimy dołożyć starań, by sytuacja w której przebiega wychowanie była jak najbardziej sprzyjająca. Wyniki uczenia się dziecka w dużym stopniu są zasługą rodziców jako organizatorów i propagatorów nauki, dlatego też powinni oni dążyć do rozwijania u swojego dziecka potrzeby osiągnięć, tak ważnej nie tylko w procesie uczenia się, ale i w życiu.
Zachęcanie dzieci do osiągnięć wyrabia u nich postawę czynną, kształci przedsiębiorczość, rozwija inicjatywę i wiarę w siebie,
a tym samym przyczynia się do uzyskania pozytywnych wyników
w nauce.
Powodzenie jest przeciwieństwem niepowodzenia i tak też wyglądają zachowania rodziców, warunki życia i pracy zapewniane
i potrzebne dziecku. Same chęci dziecka nie wystarczają. Odpowiednie warunki domowe, wyrobienie nawyku systematyczności, pracowitości i obowiązkowości są warunkami powodzenia szkolnego.

Jeżeli dochodzi do zmian w otoczeniu dziecka (a głównie chcę podkreślić oddziaływanie wychowawcze domu rodzinnego i szkoły), to częstokroć zaczynają pojawiać się niepowodzenia szkolne u dzieci. Niepowodzenie jest procesem, który zaczyna się w momencie dla niego nie znanym, ale na pewno przełomowym w życiu i dla życia dziecka. W toku tego procesu powinniśmy rozpoznać braki w wiado¬mościach i w zachowaniu dziecka.
Ze względu na nasilanie się procesu niepowodzenia wraz z upływem czasu, Wincenty Okoń wyróżnia w nim dwie fazy, dzieląc niepowodzenia na ukryte i jawne. Niepowodzenia ukryte autor porównuje do choroby: im szybciej je rozpoznamy w utajonej fazie rozwoju, tym szybciej dojdzie do usunięcia.
„Pojęcie powodzenia i niepowodzenia w nauce szkolnej możemy i musimy rozpatrywać łącznie, w nauczaniu bowiem, kiedy
kończy się powodzenie, wówczas zaczyna się niepowodzenie – i odwrot-nie”.
Skuteczność nauczania jako jeden z głównych celów pociąga za sobą konieczność zwalczania niepowodzeń i ich skutków. Taki punkt widzenia prowadzi do próby najdokładniejszego ustalenia istoty i treści niepowodzenia, musimy wiedzieć z czym walczymy. Aby skutecznie walczyć z niepowodzeniem dzieci w nauce należy określić tak wymagania, czyli wyniki pracy szkoły i dziecka, aby były one jednoznacznie rozumiane przez wszystkich. Należy zapewnić dziecku odpowiednie warunki nie tylko w szkole, ale także w środowisku rodzinnym i rówieśniczym.
W badaniach nad niepowodzeniami szkolnymi ustalono cztery fazy.
Początkowa – pojawiają się niedostrzegalne jeszcze braki w wiadomościach, pierwsze symptomy niezadowolenia ze szkoły, negatywne formy ustosunkowania się dziecka do szkoły (unikania) brak chęci do nauki, zainteresowania nauką.
Druga faza to zaawansowane braki w wiadomościach częstokroć ukryte pod „płaszczykiem” bardzo dobrego zachowania. Takie braki w wiadomościach powodują, że dzieci oszukują, odpisują prace domowe. Dochodzi do opóźnień programowych.
Trzecia faza – pojawiają się oceny niedostateczne i pewne ustosunkowania uczniów:
pozytywne – ujawnienie konfliktu poprzez walkę, agresję, bunt,
negatywne – zamknięcie się w sobie, wycofanie się.
Czwarta faza – to drugoroczność, czyli oficjalne stwierdzenie niepowodzenia ucznia w nauce.
Poznanie przyczyn niepowodzenia szkolnego dzieci jest jednym z głównych i pierwszych etapów ich przezwyciężania, prowadzącego do umożliwienia osiągnięcia powodzenia w nauce. Jeśli nie ustalimy przyczyn, to samo „staranie się” zlikwidowania braków
w wiadomościach nie wystarczy, a niepowodzenie szkolne będzie się pogłębiać.
Na wyniki nauki szkolnej bardzo duży wpływ ma przecież najbliższe otoczenie (środowisko), w którym dziecko żyje, rozwija się
i zdobywa doświadczenie. Do osiągnięcia pozytywnej motywacji uczenia się konieczna jest (jak widzimy) współpraca szkoły z domem rodzinnym, rodziców z wychowawcą klasy i nauczycielami. Nie może być żadnej rozbieżności pomiędzy wymaganiami szkoły i domu, wszystkie sprawy trzeba rozwiązywać na płaszczyźnie współdziałania i współpracy.
Efekty uczenia się dziecka zależą w dużej mierze od stosunku rodziny do jego nauki i od organizacji warunków sprzyjających nauce. Stosunek rodziców do nauki wpływa na odpowiednie traktowanie przez dziecko pracy szkolnej, wymagań szkoły, zadań jakie ma wykonać. Rodzice powinni organizować naukę w domu, ich troska o to, aby czas nauki domowej był należycie wykorzystany, pomaga szkole w podnoszeniu wyników nauczania. Sprzyjające warunki do nauki w domu przyczyniają się do zdobywania nawyku systematycznego uczenia się.

W tej części pracy chcę ukazać zmienne, które przedstawiłam w swojej pracy.
S. Nowak mówi: „Zmienna określa jedynie, pod jakim względem interesują nas analizowane przedmioty i zjawiska, specyfikując ich możliwe własności, stany lub zdarzenia, którym podlegają, a ponadto jakie typy relacji będziemy uwzględniać między przedmiotami rozpatrywanymi pod danym względem”.
Przytoczę także definicję zmiennych Z. Skornego. Jego zdaniem „Zmienna to pewna kategoria zjawisk, których wielkość, intensywność, częstość występowania może ulegać zmianom zależnie od różnych okoliczności”.
Wśród zmiennych wyróżniamy zmienne zależne, zmienne niezależne i zmienne pośredniczące. I tak Z. Skorny sformułował definicję.
-„Zmienna to zjawisko podlegające wpływom innych zjawisk”.
- „Zmiennymi niezależnymi są zjawiska wpływające na powstanie i przebieg zjawisk będących zmiennymi zależnymi”.
- „Zmienne pośredniczące to czynniki wewnętrzne mogące modyfikować wpływ warunków zewnętrznych na zachowanie się”.
W mojej pracy badawczej funkcje zmiennej zależnej będą spełniać osiągnięcia w nauce szkolnej dzieci, ich zachowanie: efektywność uczenia się; zaś funkcję zmiennej niezależnej wyznaczać będą: sytuacja rodzinna ze szczególnym uwzględnieniem struktury rodziny, jej warunków materialnych, poziomu kulturalnego, atmosfery wychowawczej.
Aby komunikatywnie opisać zmienne bądź to ilościowe lub jakościowe musimy posłużyć się określonymi wartościami opisowymi. Czynniki, które wskazują jaka jest badana cecha to właśnie wskaźnik.
S. Nowak określa, że „Wskaźnik to pewna cecha, zdarzenie lub zjawisko, na podstawie zajścia którego wnioskujemy z pewnością lub z określonym prawdopodobieństwem wyższym od przeciętnego, iż zacho-dzi zjawisko, jakie nas interesuje”.
METODY BADAŃ PEDAGOGICZNYCH
„Metoda to zespól teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących najogólniej całość postępowania badacza, zmierzającego do rozwiązania określonego prob¬lemu naukowego”. – A. Kamiński
„Metoda jest to sposób systematycznie stosowany, to znaczy stosowany w danym porządku z intencją zastosowania go także przy ewentualnym powtarzaniu się analogicznego zadania”. – W. Zaczyński.
Technika jest pojęciem podrzędnym wobec metody i nadrzędnym w stosunku do narzędzia badawczego. Techniką badań T. Pilch nazywa za Kamińskim „czynności praktyczne, regulowane starannie wypracowanymi dyrektywami, pozwalającymi na uzyskanie optymalnie sprawdzalnych informacji, opinii, faktów”.
Techniki są zatem czynnościami określanymi przez dobór odpowiedniej metody i przez nią uwarunkowanymi. Technika badawcza ogranicza się do czynności pojedynczych lub pojedynczo-jedno-rodnych. Technika badawcza oznacza czynności: obserwowanie, pro-wadzenie wywiadu.
Chcąc rozwiązać problemy i hipotezy w mojej pracy posłużę się metodą sondażu diagnostycznego. „Metoda sondażu diagnostycz¬nego jest sposobem gromadzenia wiedzy o atrybutach strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamice zjawisk społecznych, opiniach i poglą-dach wybranych zbiorowości, nasilaniu się i kierunkach rozwoju określonych zjawisk i wszelkich innych zjawiskach instytucjonalnie nie zlokalizowanych – posiadających znaczenie wychowawcze – w oparciu o specjalnie dobraną grupę reprezentującą populację generalną, w której badane zjawisko występuje”.
W sondażu diagnostycznym stwierdzone prawidłowości mają najwyższy stopień prawdopodobieństwa w ramach ograniczonych dobrem próby.
Posłużę się w sondażu diagnostycznym następującymi techni-kami: ankietą, obserwacją systematyczną bezpośrednią, wy¬wiadem skategoryzowanym (zbiorowym).
Ankieta jest techniką gromadzenia informacji, polega najczęściej na samodzielnym wypełnianiu przez badanych specjalnych kwestionariuszy, na ogół o wysokim stopniu standaryzacji w obecności lub częściej bez obecności ankietera. Wypełnianie ankiety polega na podkreśleniu właściwej odpowiedzi lub stawianiu określonych znaków przy odpowiednich punktach. Pytania ankiety są zawsze konkretne, ścisłe i jednoproblemowe.
Ankieta jest niezastąpiona w moich badaniach bowiem stanowi niezbędne narzędzie poznawania cech zbiorowości, faktów, opinii
o zdarzeniach i danych liczbowych. Celem ankiety jest uzyskanie informacji dotyczących struktury, sposobu funkcjonowania uczniów
i ich rodzin.
Wiedza uzyskana drogą ankiety posłużyła do szczegółowych badań wywiadem skategoryzowanym (zbiorowym). Zgadzam się z
T. Pilchem, który twierdzi, że „Wywiad jest rozmową badającego z respondentem lub respondentami według opracowanych wcześniej dyspozycji lub w oparciu o specjalny kwestionariusz”.
Wywiad służy głównie do poznawania faktów, opinii i postaw danej zbiorowości. Materiał uzyskany drogą wywiadu pozwolił mi na analizę układów i zależności między istnieniem i powstawaniem niepowodzeń szkolnych, a środowiskiem rodzinnym. Celem badań jest możliwie dogłębne i wszechstronne poznanie istoty zjawisk wychowawczych zachodzących w środowisku. Pomógł mi on zanalizować warunki środowiska rodzinnego dzieci objętych badaniem.
Kolejną techniką wybraną przeze mnie jest obserwacja systematyczna bezpośrednia. Jak podaje T. Pilch „obserwacja jest czynnością badawczą polegającą na gromadzeniu danych drogą postrzeżeń”.
Obserwacją można nazwać prostą, nieplanową rejestrację zdarzeń i faktów, ale także proces kontrolowanej obserwacji systematycznej z użyciem technik pomocniczych. Obserwacja dostarcza mi najbardziej „naturalnej” wiedzy o obserwowanej grupie, a więc uważam, że najbardziej prawdziwej. Przez tak rozumianą obserwację chcę uzyskać informacje o wpływie środowiska rodzinnego ucznia na motywacje dziecka do uczenia się. W swoich badaniach szczególną uwagę zwróciłam na warunki materialno-bytowe i warunki kulturowe w rodzinach badanych uczniów.
Narzędziami badawczymi przedstawionych przeze mnie technik są w mojej pracy: kwestionariusz ankiety, kwestionariusz wywiadu
i arkusz obserwacyjny.
Narzędzie badawcze według T. Pilcha „…jest przedmiotem służą-cym do realizacji wybranej techniki badań, (…) narzędzie badawcze to instrument służący do technicznego gromadzenia danych
z badań”.
Poprzez metodę sondażu diagnostycznego zbadam nasilenie i kierunek zjawiska posiadającego znaczenie wychowawcze w oparciu o badanie grupy uczniów, w której to zjawisko występuje, tzn. zbadam wpływ środowiska rodzinnego na osiągnięcia szkolne ucznia w wieku 10-13 lat.
Techniki, tj.: wywiad, ankieta, obserwacja posłużą mi do zba-dania sytuacji rodzinnej badanych uczniów, stosunku rodziców do dziecka, metod stosowanych przez rodziców, przyczyn konfliktów domo¬wych… Za pomocą tych technik przedstawię jakie czynniki negatywne lub pozytywne wpływają na osiągnięcia ucznia w nauce i jego zachowanie.
Dane uzyskane zarówno od uczniów, rodziców i nauczycieli wyjaśniają jak wielki wpływ mają: warunki domowe – materialne i lokalowe dziecka, atmosfera wychowawcza panująca w domu, współ-praca rodziców ze szkołą, wykształcenie rodziców i ich stosunek do dziecka… na osiąganie sukcesów lub niepowodzeń w szkole – zarówno w nauce, jak i w zachowaniu.
Przyczynią się także do dokładnego poznania sytuacji dziecka i stworzą możliwość zapobiegania wielu trudnym zwłaszcza dla dziecka problemom oraz dadzą możliwość uświadomienia zaistniałego zjawiska rodzicom.
Wzory kwestionariuszy ankiet, wywiadów i arkuszy obserwacji zamieszczone są w Aneksie.

Każdemu problemowi badawczemu odpowiadają hipotezy: „Hipotezą nazywa się wszelkie twierdzenia częściowo tylko uzasadnione, przeto także wszelki domysł, za pomocą którego tłumaczymy dane faktyczne, a więc też i domysł w postaci uogólnienia osiągniętego na podstawie danych wyjściowych”.
Postaram się sformułować hipotezy obejmujące wszelkie zależności i cechy badanego środowiska w oparciu o znajomość tych cech. W oparciu o postawione wcześniej problemy sformułowałam hipotezy robocze, czyli stwierdzenia, co do których istnieje prawdopodobieństwo, że są właściwym rozwiązaniem.
Na podstawie literatury i własnych doświadczeń postawiłam następujące hipotezy szczegółowe:
Całokształt względnie trwałych warunków materialnych, społecznych i kulturowych rodziny dziecka wpływa na osiągnięcia szkolne uczniów.
Rodzina i środowisko rodzinne stanowi podstawowe środowisko wychowawcze dziecka. Stwarza warunki zapewniające dziecku rozwój psychiczny i umysłowy, przygotowuje do życia indywidualnego i społecznego, tym samym ma wpływ na osiągnięcia szkolne dziecka.
Sytuacja materialna rodziny, jej budżet, warunki mieszkaniowe, interakcje między rodzicami a pozostałymi członkami rodziny i dzieckiem, mają istotny wpływ na osiągnięcia szkolne dzieci. Struktura rodziny, a głównie atmosfera wychowawcza w niej panująca, znacząco wpływa na przebieg i organizację nauki domowej ucznia. Wykształcenie rodziców sprzyja postępom dzieci w nauce, gdy towarzyszy mu zainteresowanie dzieckiem i przebywanie z nim. Współpraca rodziców ze szkołą ma bardzo duże znaczenie w rozwiązywaniu problemów zarówno szkolnych, jak i domowych oraz przyczynia się do poznania pracy szkoły i samego dziecka, jako istoty bio-psycho-społecznej. W miarę pogarszania się warunków domowych dziecka oraz współpracy rodziców ze szkołą obniżają się osiągnięcia szkolne dzieci.
Aby podwyższyć dobre wyniki w nauce dzieci należy zwiększyć motywację do nauki, wykorzystać możliwości dziecka zwiększając efektywność jego pracy zarówno w szkole jak i w środowisku rodzinnym. Na zwiększenie osiągnięć szkolnych ma wpływ wyrobienie u dziecka właściwej oceny samego siebie, bez przeceniania i niedoceniania własnych możliwości.

Celem moich badań jest ujawnienie i opis najbardziej typowych przyczyn osiągnięć szkolnych. Analiza tych przyczyn jest podstawą do opracowania metod i środków zaradczych dostosowanych do charakteru źródeł osiągnięć szkolnych.
Dogłębne poznanie osobowości ucznia pomaga w procesie nauczania i wychowania młodego pokolenia, a tym samym w analizowaniu i zapobieganiu niepowodzeniom szkolnym dzieci, jak też przyczynia się do osiągania sukcesów w szkole. Jest to proces pracochłonny, czasochłonny i w czasie nauczania trudny do wykonania.
Chcąc wykazać, jaki wpływ mają warunki życia rodzinnego na osiągnięcia szkolne dzieci, sformułuję problemy badawcze, które będą spełniać następujące warunki:
- muszą wyczerpywać zakres naszej niewiedzy zawarty w temacie moich badań,
- wykazać zależności między zmiennymi,
- kolejnym warunkiem poprawności problemów badawczych jest rozstrzygalność empiryczna oraz wartości praktyczne.
Problemy badawcze stanowią także podstawę do formułowania hipotez. Problem to odpowiednio postawione pytanie i dlatego G. Bechelarde powiedział „nie ma nauki bez wyraźnie postawionego pytania”.
„Problem badawczy, czy raczej zespól problemów badawczych wyznacza dalszy proces myślowy w fazie koncepcji. Stanowią podstawę tworzenia hipotez, bo często zabieg budowania hipotez polega na zmianie gramatycznej formy problemu ze zdania pytającego na twierdzące lub przeczące.”
Warunkiem podejmowania różnorodnych badań jest ustalenie przez badacza problemów roboczych określających cel i zakres planowanych przedsięwzięć badawczych.

Niepowodzenia i powodzenia szkolne, a w ich obrębie nie-powodzenia i powodzenia dydaktyczne od wielu lat nurtują wielu pedagogów, psychologów, rodziców. Dlaczego? Jakie są ich przy-czyny?
Problem ten jest złożony i skomplikowany. Aby przeciwdziałać problemowi należy domagać się konkretnych, praktycznych wska-zówek, metod postępowania, a nie ocen i dezyderatów. Dlatego też zadaniem psychologów i pedagogów pracujących w poradniach i instytucjach wychowawczych jest pomaganie nauczycielowi w wykrywaniu i przeciwdziałaniu niepowodzeniu.
Jeśli chodzi o metody badania problemu, to należy powiedzieć, że przeciwdziałanie niepowodzeniom musi mieć charakter indy-widualny, oparty na indywidualnych badaniach.
Tematem mojej pracy są warunki życia rodzinnego i ich wpływ na osiągnięcia szkolne. Wyniki badań środowiska rodzinnego do¬wodzą, że dominującą przyczyną niepowodzeń szkolnych są złe warunki środowiskowe, które powodują zaburzenia w zachowaniu dziecka.
„Zaburzenia zmieniają się proporcjonalnie do tego, jak narusza się równowaga między jednostką a jej środowiskiem.”
Praca moja ma na celu wprowadzenie w problem i przed¬stawienie go w świetle literatury oraz badań własnych, a także ukazaniu, że głównym zadaniem dydaktycznym i wychowawczym musi być umożliwienie dziecku powodzenia w nauce jako bardzo ważnego czynnika zarówno dla dziecka jak i dla rodziców.
Uważam, że temat który wybrałam, jest bardzo ważnym zagad-nieniem ponieważ od właściwego uchwycenia przyczyny niepo¬wodzeń zależy akcja dydaktyczno¬-wychowawcza. Dlatego też musimy dotrzeć do psychiki dziecka oraz do środowiska w jakim się ono obraca. Analizując przyczyny osiągnięć szkolnych poszcze¬gólnych dzieci doszłam do wniosku, że problem niepowodzeń szkolnych jest niedoceniony zarówno przez nauczycieli jak i rodziców dzieci. Jedni i drudzy, jeśli posiadać będą lub posiadają szczere chęci i odpowiednią wiedzę, mogą w dużym zakresie wyeliminować lub zmniejszyć obciążenia ucznia i związane z nimi niepowodzenia szkolne.
Uzyskanie pozytywnych wyników w pracy szkolnej jest głównym zadaniem ucznia, wynikającym z jego społecznej roli. Zadaniem zaś nauczyciela jest przyczynienie się do uzyskania przez ucznia powodzenia w nauce. Nie można o tym zapominać ponieważ „Dzięki powodzeniu uczeń może uzyskać akceptację w środowisku, mieć dzięki temu dobre samopoczucie, w przyszłości może zdobędzie zawód, którego prestiż zależy w coraz większym stopniu, od jakości nauki i szkoły, do jakiej uczęszcza”.
„Współdziałanie między nauczycielem i uczniami opiera się na wymianie informacji, obejmującej także ocenianie osiągnięć ucz¬niów, tj. uzyskiwanie i komunikowanie informacji o wynikach uczenia się… Systematyczne informowanie ucznia o wyniku uczenia się jest niezbędne dla podnoszenia skuteczności uczenia się.”
Pozytywne wyniki uczenia się świadczą między innymi o samym nauczycielu, jego przygotowaniu, nastawieniu i jego świadomości skutków oddziaływań dydaktyczno-wychowawczych. Dlatego też musimy pracować nie tylko z uczniem mającym trudności, ale także z uczniem zdolnym, ponieważ pozostawienie go na uboczu działań dydaktyczno-wychowawczych jest działaniem przynoszącym szkodę nie tylko temu dziecku, ale i w szerokim aspekcie całemu społeczeństwu.
Od 17 lat pracuję w szkole podstawowej i zawsze nurtowała mnie myśl, że zbyt mało wiem o moich uczniach, o ich problemach i warunkach wpływających na kształtowanie osobowości dziecka
w nauczaniu początkowym. Dlatego też zawsze dążyłam do odkrycia problemów nurtujących dzieci i mających wpływ na psychikę i postępy w nauce dziecka, także podejmowałam współpracę z rodzicami, by wspólnie rozwiązywać problemy nasze i naszych dzieci. W związku z tym postanowiłam pogłębić swoją wiedzę i doświadczenia, ponieważ uważam, że osiągnięcia szkolne są ważne, gdyż mają wpływ na szanse życiowe dziecka.