W tej części pracy chcę ukazać zmienne, które przedstawiłam w swojej pracy.
S. Nowak mówi: „Zmienna określa jedynie, pod jakim względem interesują nas analizowane przedmioty i zjawiska, specyfikując ich możliwe własności, stany lub zdarzenia, którym podlegają, a ponadto jakie typy relacji będziemy uwzględniać między przedmiotami rozpatrywanymi pod danym względem”.
Przytoczę także definicję zmiennych Z. Skornego. Jego zdaniem „Zmienna to pewna kategoria zjawisk, których wielkość, intensywność, częstość występowania może ulegać zmianom zależnie od różnych okoliczności”.
Wśród zmiennych wyróżniamy zmienne zależne, zmienne niezależne i zmienne pośredniczące. I tak Z. Skorny sformułował definicję.
-„Zmienna to zjawisko podlegające wpływom innych zjawisk”.
- „Zmiennymi niezależnymi są zjawiska wpływające na powstanie i przebieg zjawisk będących zmiennymi zależnymi”.
- „Zmienne pośredniczące to czynniki wewnętrzne mogące modyfikować wpływ warunków zewnętrznych na zachowanie się”.
W mojej pracy badawczej funkcje zmiennej zależnej będą spełniać osiągnięcia w nauce szkolnej dzieci, ich zachowanie: efektywność uczenia się; zaś funkcję zmiennej niezależnej wyznaczać będą: sytuacja rodzinna ze szczególnym uwzględnieniem struktury rodziny, jej warunków materialnych, poziomu kulturalnego, atmosfery wychowawczej.
Aby komunikatywnie opisać zmienne bądź to ilościowe lub jakościowe musimy posłużyć się określonymi wartościami opisowymi. Czynniki, które wskazują jaka jest badana cecha to właśnie wskaźnik.
S. Nowak określa, że „Wskaźnik to pewna cecha, zdarzenie lub zjawisko, na podstawie zajścia którego wnioskujemy z pewnością lub z określonym prawdopodobieństwem wyższym od przeciętnego, iż zacho-dzi zjawisko, jakie nas interesuje”.
METODY BADAŃ PEDAGOGICZNYCH
„Metoda to zespól teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących najogólniej całość postępowania badacza, zmierzającego do rozwiązania określonego prob¬lemu naukowego”. – A. Kamiński
„Metoda jest to sposób systematycznie stosowany, to znaczy stosowany w danym porządku z intencją zastosowania go także przy ewentualnym powtarzaniu się analogicznego zadania”. – W. Zaczyński.
Technika jest pojęciem podrzędnym wobec metody i nadrzędnym w stosunku do narzędzia badawczego. Techniką badań T. Pilch nazywa za Kamińskim „czynności praktyczne, regulowane starannie wypracowanymi dyrektywami, pozwalającymi na uzyskanie optymalnie sprawdzalnych informacji, opinii, faktów”.
Techniki są zatem czynnościami określanymi przez dobór odpowiedniej metody i przez nią uwarunkowanymi. Technika badawcza ogranicza się do czynności pojedynczych lub pojedynczo-jedno-rodnych. Technika badawcza oznacza czynności: obserwowanie, pro-wadzenie wywiadu.
Chcąc rozwiązać problemy i hipotezy w mojej pracy posłużę się metodą sondażu diagnostycznego. „Metoda sondażu diagnostycz¬nego jest sposobem gromadzenia wiedzy o atrybutach strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamice zjawisk społecznych, opiniach i poglą-dach wybranych zbiorowości, nasilaniu się i kierunkach rozwoju określonych zjawisk i wszelkich innych zjawiskach instytucjonalnie nie zlokalizowanych – posiadających znaczenie wychowawcze – w oparciu o specjalnie dobraną grupę reprezentującą populację generalną, w której badane zjawisko występuje”.
W sondażu diagnostycznym stwierdzone prawidłowości mają najwyższy stopień prawdopodobieństwa w ramach ograniczonych dobrem próby.
Posłużę się w sondażu diagnostycznym następującymi techni-kami: ankietą, obserwacją systematyczną bezpośrednią, wy¬wiadem skategoryzowanym (zbiorowym).
Ankieta jest techniką gromadzenia informacji, polega najczęściej na samodzielnym wypełnianiu przez badanych specjalnych kwestionariuszy, na ogół o wysokim stopniu standaryzacji w obecności lub częściej bez obecności ankietera. Wypełnianie ankiety polega na podkreśleniu właściwej odpowiedzi lub stawianiu określonych znaków przy odpowiednich punktach. Pytania ankiety są zawsze konkretne, ścisłe i jednoproblemowe.
Ankieta jest niezastąpiona w moich badaniach bowiem stanowi niezbędne narzędzie poznawania cech zbiorowości, faktów, opinii
o zdarzeniach i danych liczbowych. Celem ankiety jest uzyskanie informacji dotyczących struktury, sposobu funkcjonowania uczniów
i ich rodzin.
Wiedza uzyskana drogą ankiety posłużyła do szczegółowych badań wywiadem skategoryzowanym (zbiorowym). Zgadzam się z
T. Pilchem, który twierdzi, że „Wywiad jest rozmową badającego z respondentem lub respondentami według opracowanych wcześniej dyspozycji lub w oparciu o specjalny kwestionariusz”.
Wywiad służy głównie do poznawania faktów, opinii i postaw danej zbiorowości. Materiał uzyskany drogą wywiadu pozwolił mi na analizę układów i zależności między istnieniem i powstawaniem niepowodzeń szkolnych, a środowiskiem rodzinnym. Celem badań jest możliwie dogłębne i wszechstronne poznanie istoty zjawisk wychowawczych zachodzących w środowisku. Pomógł mi on zanalizować warunki środowiska rodzinnego dzieci objętych badaniem.
Kolejną techniką wybraną przeze mnie jest obserwacja systematyczna bezpośrednia. Jak podaje T. Pilch „obserwacja jest czynnością badawczą polegającą na gromadzeniu danych drogą postrzeżeń”.
Obserwacją można nazwać prostą, nieplanową rejestrację zdarzeń i faktów, ale także proces kontrolowanej obserwacji systematycznej z użyciem technik pomocniczych. Obserwacja dostarcza mi najbardziej „naturalnej” wiedzy o obserwowanej grupie, a więc uważam, że najbardziej prawdziwej. Przez tak rozumianą obserwację chcę uzyskać informacje o wpływie środowiska rodzinnego ucznia na motywacje dziecka do uczenia się. W swoich badaniach szczególną uwagę zwróciłam na warunki materialno-bytowe i warunki kulturowe w rodzinach badanych uczniów.
Narzędziami badawczymi przedstawionych przeze mnie technik są w mojej pracy: kwestionariusz ankiety, kwestionariusz wywiadu
i arkusz obserwacyjny.
Narzędzie badawcze według T. Pilcha „…jest przedmiotem służą-cym do realizacji wybranej techniki badań, (…) narzędzie badawcze to instrument służący do technicznego gromadzenia danych
z badań”.
Poprzez metodę sondażu diagnostycznego zbadam nasilenie i kierunek zjawiska posiadającego znaczenie wychowawcze w oparciu o badanie grupy uczniów, w której to zjawisko występuje, tzn. zbadam wpływ środowiska rodzinnego na osiągnięcia szkolne ucznia w wieku 10-13 lat.
Techniki, tj.: wywiad, ankieta, obserwacja posłużą mi do zba-dania sytuacji rodzinnej badanych uczniów, stosunku rodziców do dziecka, metod stosowanych przez rodziców, przyczyn konfliktów domo¬wych… Za pomocą tych technik przedstawię jakie czynniki negatywne lub pozytywne wpływają na osiągnięcia ucznia w nauce i jego zachowanie.
Dane uzyskane zarówno od uczniów, rodziców i nauczycieli wyjaśniają jak wielki wpływ mają: warunki domowe – materialne i lokalowe dziecka, atmosfera wychowawcza panująca w domu, współ-praca rodziców ze szkołą, wykształcenie rodziców i ich stosunek do dziecka… na osiąganie sukcesów lub niepowodzeń w szkole – zarówno w nauce, jak i w zachowaniu.
Przyczynią się także do dokładnego poznania sytuacji dziecka i stworzą możliwość zapobiegania wielu trudnym zwłaszcza dla dziecka problemom oraz dadzą możliwość uświadomienia zaistniałego zjawiska rodzicom.
Wzory kwestionariuszy ankiet, wywiadów i arkuszy obserwacji zamieszczone są w Aneksie.